Anadolu, tektonik plakaların hareketi nedeniyle sık sık depremlerle sarsılır. Aktif fay hatları üzerindeki şehirlerimiz, telafisi imkansız acılara sahne olur. Karadeniz'in iç kesimlerinde, yemyeşil doğası ve bereketli ovalarıyla bilinen Tokat da böyle bir felaketin merkez üssü olmuştur. Soğuk bir kış gününde, tatil günlerinde yaşanan karanlık sarsıntı, kentin kaderini saniyeler içinde değiştirmiş ve nesilden nesile aktarılan acı bir tarih bırakmıştır.
BAYRAM SEVİNCİNİ YARIDA KESEN BÜYÜK SARSINTI
Takvim yaprakları 20 Aralık 1942 Pazar gününü, saatler ise akşamüzeri 17.05'i gösterdiğinde Tokat ve çevresi eşine az rastlanır bir şiddetle sallanmaya başladı. Merkez üssü Erbaa ve Niksar hattı olan depremin büyüklüğü aletsel ölçümlere göre 7.0 olarak kaydedildi. Felaketin Kurban Bayramı'nın üçüncü gününe denk gelmesi ve sarsıntının insanların akşam saatlerinde misafirliklerde veya kahvehanelerde toplandığı bir zaman diliminde yaşanması, tablonun çok daha ağırlaşmasına zemin hazırladı. Yaklaşık 30 saniye süren o korkunç sarsıntı, Erbaa başta olmak üzere çevre ilçelerde taş üstünde taş bırakmadı.
BİNLERCE CAN KAYBI VE ENKAZI BÜYÜTEN YANGINLAR
Depremin bilançosu Tokat ve çevresi için son derece yıkıcı oldu. Resmi kayıtlara göre sarsıntı nedeniyle yaklaşık 3 bin kişi hayatını kaybederken, 6 bin 300'den fazla vatandaş yaralandı. Kerpiç ve ahşap yapıların ağırlıkta olduğu bölgede 3 bin 500 ev tamamen yerle bir oldu, 7 binin üzerinde bina ise ağır hasar alarak kullanılamaz hale geldi. Depremin hemen ardından yıkılan fırınlardan ve sobalardan sıçrayan kıvılcımlar nedeniyle şehrin birçok noktasında yangınlar patlak verdi. Özellikle tütün depolarının alev almasıyla büyüyen yangınlar, enkaz altında kalanları kurtarma çalışmalarını zorlaştırdı ve can kaybının artmasına neden oldu.
KUZEY ANADOLU FAY HATTININ YIKICI İZLERİ
• 1942 Niksar-Erbaa depremi, Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın (KAF) ürettiği en büyük enerjilerden biriydi.
• KAF, dünyanın en aktif ve tehlikeli fay hatlarından biridir.
• Deprem, Niksar'ın doğusu ile Erbaa'nın kuzeyi arasında yaklaşık 50 kilometrelik bir yüzey kırığı oluşturdu.
• 1939 Erzincan depreminden üç yıl sonra meydana geldi.
• Tokat havzasında büyük bir sismik hareketlilik olduğunu gösterdi.
• Tokat ve çevresi, KAF nedeniyle sürekli deprem riski taşıyor.
• Uzmanlar, yapı stokunun güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
